Basisfysiologie

Fysiologie van de koe

De koe is een herkauwer met vier magen:

  • pens
  • netmaag
  • boekmaag
  • lebmaag

De koe is een herkauwer met vier magen

De pens is met een volume van 150-200 liter de grootste maag.

In het verteringssysteem leven miljarden micro-organismen. Ze helpen de koe met het verteren en benutten van de voedingsstoffen in het voer. Om te bereiken dat de voedingsstoffen goed worden benut en dat er veel melk wordt geproduceerd, moeten de bacteriën onder optimale omstandigheden leven. Het zijn de bacteriën die het voer verteren. Het voeren van een koe is eigenlijk het voeren van de juiste bacteriën in haar pens.

Het fermentatieproces vindt plaats in de pens en de netmaag. Fermentatie is het proces waarin micro-organismen koolhydraten fermenteren in vluchtige vrije vetzuren. Door dit proces kan de koe cellulose vezels omzetten in energie. Tijdens de fermentatie worden gassen geproduceerd in de pens (500-1500 liter per dag), 20-40% daarvan bestaat uit hoog geconcentreerd methaan. Deze gassen worden uitgestoten door te boeren en dit geeft een aanmerkelijk energieverlies.

De weg van de voedingsstoffen in het verteringskanaal

Herkauwen en speekselafscheiding

Een koe kauwt haar voer bijna zonder het te sorteren, wat haar onderscheidt van andere dieren zoals varkens. Na een korte periode van kauwen, als speeksel is toegevoegd, wordt het voer doorgeslikt in de vorm van een bal. Als een koe herkauwt, gaat het voer weer terug naar de bek en wordt het opnieuw gekauwd. Tijdens het herkauwproces wordt het voer voor het grootste gedeelte fijngemalen.

Terug naar boven

Waarom is herkauwen zo belangrijk?

  1. Kauwen. Het proces van vermalen vergroot het oppervlak van de voedingsstoffen. Dit grotere oppervlak helpt de micro-organismen uit de pens en de verteringssappen om de voedingsstoffen af te breken.
  2. Toevoegen van speeksel. Tijdens het kauwen worden grote hoeveelheden speeksel toegevoegd. Een koe produceert tussen de 40 en 150 liter speeksel per dag, afhankelijk van het voer dat ze krijgt. Ruwvoer heeft vermeerdering van de penswerking als effect, terwijl krachtvoer de penswerking vermindert.

Speeksel heeft twee functies:

A. Buffer: Speeksel met een pH-waarde van ongeveer 8.2 werkt als een buffer in de pens. Dit betekent dat speeksel ervoor zorgt dat zuurproducerende voedingsstoffen, zoals granen, melasse, aardappelen en voederbieten, de pH waarde niet te veel laten dalen.

B. Onderdrukken van schuim. Speeksel kan het risico op zwelling verminderen, omdat het ook een schuimonderdrukkend effect in de pens heeft.

Terug naar boven

 

Speekselproductie

Pens en netmaag

De pens van een koe is eigenlijk net een fermentatievat. Meer dan 200 verschillende bacteriën en 20 typen protozoa, helpen de koe om de voedingsstoffen te benutten. Het voeren van een koe is dus eigenlijk het voeren van de juiste bacteriën in haar pens. Als het voer de pens binnenkomt, komt het op een laag terecht aan de achterkant. Deze laag bestaat uit niet verteerd materiaal met 15% droge stof. Bacteriën hechten zich vast aan het voer en zorgen voor een geleidelijke erodatie van het verteerbare materiaal. Als de koe herkauwt, wordt herkauwmassa van de voorste laag opgerispt. Speeksel wordt toegevoegd in de mond en de massa wordt grondig fijngemalen, zodat het oppervlak dat blootgesteld wordt aan bacteriën groter wordt. De voerdeeltjes worden kleiner naarmate het herkauwproces vordert en de bacteriën hun werk doen. Uiteindelijk zinken de voerdeeltjes geleidelijk naar de bodem van de pens. Het materiaal heeft nu een droge stof gehalte van 5%.

De pens trekt één keer per minuut samen. Afhankelijk van de grootte van de voerdeeltjes zorgen de samentrekkingen ervoor dat de massa opgeboerd wordt of dat het doorgaat naar het volgende compartiment.

De pens en de netmaag zijn eigenlijk één compartiment, maar ze hebben verschillende functies. In vergelijking met de pens heeft de netmaag een meer logistieke functie: hier wordt bepaald of de voermassa naar de boekmaag gaat of dat het nogmaals opgerispt wordt. 

Terug naar boven

Circulatie van voedingsmiddelen

Pens pH

De ideale pH-waarde voor de pens ligt tussen de 6 en de 7. De gewenste bacteriën kunnen in deze omstandigheden leven. Als de pH-waarde teveel varieert, worden sommige bacteriën uitgeschakeld en wordt het voer slechter benut. Micro-organismen die cellulose verteren, (hooi, kuilvoer, enz.) kunnen niet functioneren bij een pH-waarde lager dan 6.0.

Als de koe grote hoeveelheden krachtvoer krijgt, moet haar rantsoen over de hele dag worden verspreid. Als het rantsoen in slechts één of twee porties per dag wordt verstrekt, zal de pH-waarde in de pens sterk gaan variëren.

De illustratie hieronder laat een schematische beschrijving zien van wat er gebeurt als krachtvoer twee keer per dag, 12 keer per dag of gemengd met andere voeders (TMR) wordt gevoerd. 

Variatie in de pens-pH vermindert als krachtvoer verschillende malen per dag wordt gevoerd in plaats van twee keer per dag

Boekmaag

De boekmaag is het derde compartiment. Het wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van een groot aantal “bladen”, die voor een groot absorptie oppervlak zorgen (ongeveer 4-5 m2). Dit oppervlak absorbeert water (30-60% van de wateropname) en voedingsstoffen zoals kalium en natrium. Ook belet de boekmaag de doorgang van grotere delen door het spijsverteringssysteem en het is goed mogelijk dat de boekmaag nog meer functies heeft die nog niet zijn ontdekt.

Terug naar boven

Lebmaag

De hoofdfunctie van de lebmaag is het afbreken van eiwit. Hiervoor zorgen de maagsappen die in de lebmaag geproduceerd worden. De pH-waarde van dit gedeelte van het spijsverteringssysteem is 2-3.

Dunne darm

Als het voer het zuur in de lebmaag is gepasseerd, gaat het de dunne darm in. Hier stijgt de pH-waarde omdat het voer gemengd wordt met sappen uit de alvleesklier die een pH-waarde van 8 hebben.

De hoofdfuncties van de dunne darm zijn:

  • het afbreken van voedingsstoffen zodat deze kunnen worden geabsorbeerd
  • het absorberen van aminozuren en water via de darmwand.

Dikke darm

De dikke darm absorbeert, circuleert en bespaart water. 

Terug naar boven

Spijsverteringssysteem. Bron: Cullison & Lowry, Feed & Feeding (1987)

At DeLaval we use cookies to make your website experience better. You can change your web browser settings if you do not allow cookies or do not want cookies to be saved. Read more about how DeLaval handles cookies. I have read and accepted the information on how DeLaval handles cookies.